Önemli Çıkarımlar
- —Lapta'nın iki yüzü var: Beşparmak Dağları'nın eteğindeki taş evli eski köy merkezi ve Girne–Lapta yolunun deniz tarafındaki yeni siteler.
- —Köy merkezi Girne'nin yaklaşık 14 km batısında; Girne limanına yol yaklaşık 18 km ve günlük hayatta özel araç büyük ölçüde gerekli.
- —Lapta tarihte suyuyla anıldı: 1832/33 Osmanlı mülk sayımında köyde 25 su değirmeni kayıtlı; Başpınar kaynağı bugün eskisi gibi akmıyor.
- —Lambousa antik kentinin izleri kıyıda; Akhiropitos Manastırı ve Ayios Evlalios kilisesi askerî bölge içinde ve ziyarete kapalı.
- —Köyde yenilenmiş bir sağlık merkezi ve bir devlet lisesi var; gece ve acil sağlık hizmeti, büyük alışveriş ve gece hayatı için Girne'ye gitmek gerekiyor.
Lapta'yı ilk kez görenler çoğu zaman iki ayrı yer gördüklerini düşünür. Yukarıda, Beşparmak Dağları'nın eteğinde dar sokaklı, taş evli eski bir köy; aşağıda, Girne–Lapta yolunun iki yanında havuzlu siteler ve denize inen bir kıyı. İkisi de aynı adı taşıyor, ama günlük hayat ikisinde epey farklı akıyor. Bu yazıda Lapta'da yaşamanın nasıl bir şey olduğunu denizden suya, tarihi dokudan market ve okula kadar anlatıyoruz. Zor taraflarını da atlamadan.
Lapta nerede ve nasıl bir yer?
Lapta, Girne'nin yaklaşık 14 kilometre batısında, dağ ile deniz arasındaki dar şeritte yer alıyor. Yönetim olarak Alsancak ve Çamlıbel ile birlikte Lapta-Alsancak-Çamlıbel Belediyesi'ne bağlı; emlak vergisi, yapı ruhsatı ve çöp toplama gibi işlerin muhatabı bu belediye. Tapuda da ilandaki "Girne" değil, köyün adı yazar.
Köyün eski merkezi kıyıda değil, yamaçta. Bunun bir sebebi tarih, bir sebebi su; ikisine aşağıda değineceğiz. Sonuçta Lapta'da "denize yakın" ile "köyün içinde" çoğu zaman aynı adres değil.
Köy merkezi mi, sahil tarafı mı?
Yamaçtaki eski Lapta'da evler genellikle taş, avlulu ya da bahçeli ve birbirine yakın. Sokaklar dar, bir kısmı araç geçişine göre yapılmamış. Sahil tarafında ise apartman tipi yeni siteler var; havuz, otopark ve ortak bahçe gibi alanlarla geliyorlar. Lapta'nın sahil tarafında süren konut projelerinin teslim tarihini ve ödeme planını proje sayfalarında, hazır ve yapımı süren satılık konutları ise alan ve kat bilgisiyle tek listede görebilirsiniz. Hangisine bakarsanız bakın, ilandaki "Lapta" kelimesinin haritada hangi tarafı gösterdiğini kontrol edin.
Fiyat da bu ikiliğe göre değişiyor; Lapta'da deniz manzaralı dairelerin fiyat aralığı kata, cepheye ve önündeki yapılara göre açılıp daralıyor. Bu yazı fiyata değil, gündelik hayata odaklanıyor.
Deniz ve kıyı
Lapta'nın kıyısı uzun ve düz bir kumsal değil. Kayalık burunların arasında küçük koylar, çakıllı ve yer yer kumlu girişler var. Tesislerin önündeki bölümlerde denize girmek daha kolay; kayalık kesimlerde deniz ayakkabısı işinizi görür.
Deniz sezonu yalnızca yaz aylarıyla sınırlı değil. Meteoroloji Dairesi'nin uzun dönem normallerine göre Kuzey Kıbrıs'ta yıllık ortalama deniz suyu sıcaklığı yaklaşık 22 °C, ağustos ortalaması ise 28 °C'nin üzerinde. Kışın kıyı sessizleşiyor; o aylarda sahil daha çok yürüyüş ve balık tutmak için kullanılıyor.
Günlük hayatta asıl soru şu: denize nasıl gideceksiniz? Yamaçtaki köy merkezinden sahile yürümek, dönüşteki yokuş yüzünden çoğu kişi için pratik değil; araçla birkaç dakikalık bir iniş. Sahil sitelerinde deniz yürüme mesafesinde olabilir, ama arada ana yolu geçmeniz gerekebilir. Ev bakarken bu yolu bir kez kendiniz yürüyün.
Su, bahçeler ve dağ
Lapta yüzyıllar boyunca suyuyla anıldı. Köyün yukarısındaki Başpınar kaynağı, yamaçtaki bahçeleri ve değirmenleri besleyen ana su kaynağıydı. 1832/33 Osmanlı mülk sayımında Lapta'da 25 su değirmeni, yirmiyi aşkın yağ değirmeni ve iki yüzden fazla dut bahçesi kayıtlı; limon bahçeleri de listede yer alıyor.
Bugünkü tablo farklı. Kaynağın suyu son on yıllarda açılan kuyular ve sondajlarla büyük ölçüde azaldı; eski su yollarının ve değirmenlerin çoğu artık köyün belleğinde. Yine de yamaçtaki bahçeler, zeytin ve keçiboynuzu ağaçları ve arkadaki dağ sırtı Lapta'ya yeşil bir görünüm veriyor. Ev bakarken suyun şebekeden nasıl geldiğini, evde su deposu ve hidrofor olup olmadığını mutlaka sorun. Yamaçtaki evlerde bu soru daha da önemli.
Mevsimler ve iklim
Lapta'da Akdeniz iklimi yaşanıyor: yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve az yağışlı. Meteoroloji Dairesi'ne göre Kuzey Sahil ve Beşparmaklar, Karpaz ile birlikte adanın kuzeyinde en çok yağış alan bölgeler; yağışın en yoğun olduğu aylar aralık ve ocak. Yamaçtaki taş evlerde kış nemi kendini gösterebilir, bu yüzden duvarların ve çatının durumuna, ısınma sistemine bakmak gerekiyor. Yaz ayları ise klimasız geçmiyor.
Tarihi doku: Lambousa'dan taş evlere
Bugünkü köyün yaklaşık 3 kilometre kuzeyinde, kıyıda Lambousa antik kentinin kalıntıları bulunuyor. Antik çağda Kıbrıs krallıklarından biri sayılan kent, Arap akınları döneminde ağır hasar gördü; halk zaman zaman iç kesimlere, suyun olduğu yamaca sığındı. Köyde anlatılan hikâyeye göre eski evlerin taşları yeni köyde yeniden kullanıldı. Kıyıdaki kayaya oyulmuş antik balık havuzları ve kaya mezarları bu geçmişin görünen izleri arasında.
Kıyıdaki Akhiropitos (Acheiropoietos) Manastırı ve Ayios Evlalios kilisesi ise askerî bölge içinde kalıyor ve ziyarete kapalı. Manastırın yakınında 1897'de bulunan erken Bizans dönemine ait gümüş eserler, "Lambousa Hazinesi" adıyla bugün yurt dışındaki müzelerde. Gezmeye çıkmadan önce hangi noktaya girilebildiğini yerelde sormak iyi olur.
Eski Lapta'nın asıl dokusu ise köyün içinde: taş duvarlı evler, avlular, dar ve dik sokaklar. Bu evlerin bir kısmı onarılıp yeniden kullanılıyor, bir kısmı boş duruyor. Böyle bir ev almayı düşünüyorsanız, taş bir yapının aslına uygun biçimde onarılması yeni bir daire almaktan farklı bir süreç; duvarların durumu, çatı, nem ve alınacak izinler işin bütçesini belirliyor.
Köyün sosyal takvimi
Belediye, Lapta Turizm Festivali'ni düzenli olarak düzenliyor. Belediye başkanı festival açıklamalarında Lapta'yı Kıbrıs Türk turizminin başladığı bölge olarak anıyor ve festivalin amacını bölgenin doğal, kültürel ve tarihi zenginliğini tanıtmak diye özetliyor. Festival dışında sosyal hayat daha çok köy içindeki kahvehaneler ve sahil şeridindeki restoranlar etrafında dönüyor. Gece hayatı arayanların Girne'ye inmesi gerekiyor; Lapta akşamları sakin.
Günlük hayat: ulaşım, sağlık, okul, alışveriş
Ulaşım ve Girne'ye mesafe
Köy merkezinden Girne limanına yol yaklaşık 18 kilometre. Trafiğe göre yarım saate yakın sürebiliyor; sahil tarafındaki sitelerden süre daha kısa. Toplu taşımada Girne–Lapta minibüs hattı var, ama akşam saatlerinden sonra seferler seyrekleşiyor. Bu yüzden Lapta'da yaşayanların çoğu özel araç kullanıyor; sabah ve akşam saatlerinde ana yolda yoğunluk olabiliyor.
Sağlık, okul ve alışveriş
Köyde Sağlık Bakanlığı'na bağlı Lapta Sağlık Merkezi var; binası yenilendi ve ek bir hizmet alanı eklendi. Belediye başkanı ise merkezin bölgenin ihtiyacını tam karşılamadığını, 7/24 çalışan ve nöbetçi doktoru olan bir sağlık tesisine gerek olduğunu söylüyor. Yani gece ve acil durumlar için Girne'ye gitmeyi hesaba katın.
Okul tarafında köyde bir devlet lisesi, Lapta Yavuzlar Lisesi var. İlkokul, ortaokul ve özel okul seçeneklerini Milli Eğitim Bakanlığı'ndan ya da doğrudan okullardan teyit edin. Bazı aileler, aynı belediye sınırındaki Alsancak'ta gündelik hayatın nasıl aktığına bakarak iki köyü birlikte değerlendiriyor. Market ve eczane gibi temel ihtiyaçlar köyde ve ana yol üzerinde karşılanıyor; büyük alışveriş ve özel hastane için Girne'ye inmek gerekiyor.
Lapta kimlere uyar, kimlere zor gelir?
Lapta daha çok sakinlik arayanlara hitap ediyor. Emekliler için ılık kışlar ve bahçeli köy evleri çekici olabilir. Uzaktan çalışanlar için Girne'nin kalabalığından uzak ama ona yarım saat mesafede olmak işe yarıyor. Çocuklu aileler için sahil sitelerindeki havuz ve ortak bahçe günlük hayatı kolaylaştırıyor; köy içinde ise bahçe ve komşuluk öne çıkıyor.
Zor tarafları da var ve bunları baştan bilmek gerekiyor:
Yokuş. Köy merkezindeki pek çok sokak dik ve dar. Yaşlılar, bebek arabası ve günlük alışveriş için bunu yerinde deneyin.
Otopark. Eski evlerin çoğunda kapalı otopark yok, sokakta park etmek zor olabilir.
Kış sessizliği. Yazın canlanan sahil kışın sakinleşiyor; bazı restoran ve tesisler sezon dışında kısa saatlerle çalışabiliyor.
Araç bağımlılığı. Akşam ve hafta sonu toplu taşıma zayıf.
Sağlık. Köydeki merkez gece ve acil durumlar için yeterli değil; bunun için Girne'ye gitmek gerekiyor.
Karar vermeden önce Lapta'yı farklı saatlerde gezin: bir hafta içi sabahı ana yolda, bir kış akşamı da köyün içinde. Sahil tarafındaki Belmaris ve Mireva projelerimizi de görmek isterseniz ekibimizle bir randevu ayarlayıp bölgeyi birlikte dolaşabiliriz.
Sıkça Sorulan Sorular
Lapta Girne'ye ne kadar uzak?+
Köy merkezi Girne'nin yaklaşık 14 km batısında. Yol yaklaşık 18 km ve trafiğe göre yarım saate yakın sürebiliyor; sahil tarafındaki sitelerden süre daha kısa. Girne–Lapta minibüs hattı var, ama akşamları seferler seyrek.
Lapta'da yaşamak için araç gerekir mi?+
Büyük ölçüde evet. Minibüs gündüz işe yarıyor, ama akşam ve hafta sonu seyrekleşiyor. Yamaçtaki köy merkezinden sahile ve markete yürümek de yokuş yüzünden her zaman pratik değil.
Lapta'da sağlık merkezi ve okul var mı?+
Köyde Sağlık Bakanlığı'na bağlı, yakın zamanda yenilenen Lapta Sağlık Merkezi ve Lapta Yavuzlar Lisesi var. Gece ve acil durumlar için Girne'ye gitmek gerekiyor; diğer okul seçeneklerini Milli Eğitim Bakanlığı'ndan teyit edin.
Lapta'daki tarihi yerler gezilebilir mi?+
Köy içindeki taş evler ve sokaklar gezilebilir; kıyıda Lambousa antik kentinin balık havuzları ve kaya mezarları gibi izleri var. Akhiropitos Manastırı ve Ayios Evlalios kilisesi askerî bölge içinde olduğu için ziyarete kapalı.
Lapta kışın nasıl?+
Kışlar ılık ama Kuzey Sahil ve Beşparmaklar, adanın kuzeyinde en çok yağış alan bölgeler arasında; yağış en çok aralık ve ocakta. Sahil kışın sakinleşiyor, yamaçtaki taş evlerde nem ve ısınma önem kazanıyor.





